Ang Guia ng BAKAL sa QC
Konteksto ng Kwento
Ang Center for Popular Empowerment (CPE) sa pakikipagtulungan sa APL – Women ay tinukoy ang barangay Pasong Putik at Bagong Silangan upang isa-praktika ang BAKAL Project ng IPG.
Nasa dalawang barangay maikukonsiderang malakas ang ugnay o pamumuno ng KAMAO, TESEF at APL – Women sa mga nakatayong People’s Organizations.
Pero sa simula pa lang puno na ng hamon at pagsubok ang ilulunsad na Bayanihan sa Kalunsuran o BAKAL sa anyo ng Barangay Development Planning – Participatory Learning Actions (BDP-PLA).
Una, katatapos lang ng barangay elections, naging mahigpit na magkatunggali si Fatima Cabanag, lider ng KAMAO at ang nanalong Punong Barangay na si Jess Dungca sa Pasong Putik. Ganundin din ang sitwasyon sa Bagong Silangan, nasa panig ng oposisyon ang lokal na KAMAO laban kay Armando Endaya. Malinaw na hindi kakampi ang dalawang pinuno ng barangay, ikalawa, polarisado ang mga organisasyon ng mamamayan, ikatlo ay tradisyunal ang paraan ng istilo ng pamumuno, walang puwang ang partisipasyon ng mamamayan sa pamamahala at planong pang-kaunlaran.
Si Guia Bati-on ay isa mga coordinator/organizer ng APL-Women at katulad ng iba pa mula sa kanilang hanay ay ngayon lang aktwal na magsasagawa ng BDP-PLA. Kung kaya ang buong proseso ng BDP ay isang paglalakbay tungo sa bagong karanasan at pagtuklas ng kaalaman na hindi simple ang landas na daraanan.
Sundan natin ang kwentuhan…..
Bago ‘to ah, pabirong sambit ni Guia kay Ed Chavez ng CPE. Hindi kaya kami mahirapan sa gagawin nating ito, mas sanay ako sa pag-oorganisa sa hanay ng mga manggagawa at mala-manggagawang kababaihan. Sa APL-Women, pagmumulat sa kalagayan ng kababaihan na api na sa pagawaan ay api pa rin sa bahay, bitbit namin ang mundo, kalaban namin ang sistema at ang gobyernong hindi naglilingkod sa interes ng manggagawa higit pa sa kababihan, ito ang aming nilalabanan at inilalantad sa aming mga martsa sa kalsada at barikada, maging sa pakikipaghabulan sa mga pulis sa paanan ng Mendiola. Ano ba ang maitutulong ng seminar na to sa facilitation ng BDP, tanong ni Guia habang nakangiti at may hawak na tasa ng kape, yosi break sila noon sa 3 day seminar ng BDP-PLA Facilitator’s Training Course na ginanap sa Tagaytay.
Kasama sa seminar na ito ang 12 pang bubuo bilang mga facilitator sa gagawing BDP-PLA. Ang barangay Pasong Putik at Bagong Silangan ay parehong nasa ikalawang distrito ng QC, mayorya sa populasyon nito ay pawang manggagawa,mala-manggagawa at maralita Ang dalawang nabanggit na barangay ay matagal ng kinikilusan ng KAMAO, isang organisasyon ng maralitang obrero at kabahagi ng APL at ayon kay Fatima Cabanag ang lider ng KAMAO ay nakatayo rin ang mga tsapter ng AKBAYAN sa dalawang nasabing barangay.
May magagawa bang bago ang sinasabi mong BAKAL na yan. Lumaki ako sa bakal pero bakal na pumuputok, biro ni Guia kasabay ang malutong na halakhak. Ano ba ang meron sa BarangayDevelopment Planning na wala sa mga kurso sa pag-oorganisa na natapos ko na. Wala na sigurong bago pa sa mga ginagawa namin, direkta ang pagkilos namin sa paglalantad sa mga katiwalian sa gobyerno, pawang eksperto sa pag-oorganisa at pagpapakilos sa kababaihan at manggagawa ang mga ate, tita at syempre pa ang nanay ko, sabay turo kay ate Juliet niya, kay ate Dang na kasama rin sa seminar at parang nagku-kwento sa napanood niya hinggil sa husay sa pagsasalita sa entablado ng kanyang tita Fatma at tita Marlene at nanay niyang si Daday na pawang mga lider ng APL – Women. Ano ba yang Bayanihan sa Kalunsuran na yan, may hihigit pa ba sa kabayanihan ng mga manggagawa.
Tawa lang na malakas ang isinagot ni Ed Chavez, na parang tinatantya pa ang kakayahan ni Guia na ang edad ay nasa higit bente pa lang pero lumaki sa piling ng mga magulang na parehong organisador ng manggagawa. Tiyak ni Ed na ang mga tanong ni Guia ay tanong ng paninibago at paghahanap ng kaugnayan sa kasalukuyan niyang gawain sa APL – Women.
Si Guia ang tumayong head ng secretariat, inilarga na ang plano at inuna ang Barangay Pasong Putik. Nasa hilagang bahagi ng QC ang barangay at nasa boundary na ito ng Lungsod ng Kalookan. Ang barangay ay nasa sentro ng SM at Robinson’s mall, napapaligiran din ito ng mga de – gwardiyang subdibisyon. Maging ang barangay hall nito ay nasa loob ng isang de-klaseng subdibisyon at malayo sa lugar ng mayorya ng populasyon na kinabibilangan ng mga maralita.
Ang barangay Bagong Silangan naman sabi nga sa pangalan ay nasa bahaging silangan ng QC at nasa boundary naman ng San Mateo Rizal, katulad ng naunang barangay ay napapaligiran din ito ng magagarang subdibisyon at bago mo marating ang barangay, hindi malalaking malls ang nasa bukana kundi ang House of Representatives, tahanan ng mga inihalal ng taumbayan para sana itaguyod ang interes ng nakararaming mamamayan.
Ang hirap pala nito, iba sa pag-oorganisa ng kababaihan, parang naiiritang banggit ni Guia, pano ba naman yan itong grupo ko na siyang may hawak ng usapin ng kalagayan ng kalikasan, kalinisan at kalusugan ay parang mga tunganga lang. nakakapanibago itong ginagawa ko reklamo niya kay Ed, dito kailangan mong hikayatin ang bawa’t isa na magsalita, palabasin ang kanilang nalalaman, masyado namang napipiga ang talent ko dito, hinagpis pa ni Guia. Sa unang araw palang ng BDP-PLA.
Ano ayaw mo na, tanong ni Ed, yan ang pagpa-plano sa lokal, binabago mo ang pananaw ng mga karaniwang lider sa pakikilahok sa paggo-gobyerno, talagang mahirap yan, pang-aalaska ni Ed, sabay lektyur, dito sa BDP bahagi lang na tinatalakay ang GAD, inaalam mo lang kong alam ng mga organisasyon sa barangay kung saan ginagastos ang budget ng GAD, mas marami kang matutunan, may tungkol sa administrasyon ng barangay, sa peace and order, ang kalagayan ng kalikasan, pati hatian sa trabaho ng babae at lalaki, mga kabataang walang hanapbuhay at iyong mga nag-aaral, malalaman mo paano patakbuhin ang isang gobyerno na kalahok ang mamamayan, hindi simple banat pa ni Ed.kung sa pag-oorganisa ng unyon ang tawag ay kompre SI.
Ang tiyaga niyo, balik ni Guia. Parang mas madaling magsagawa ng social investigation sa mga manggagawa sa pabrika, kumpara dito sa komunidad. Sa pabrika, halos madaling magkaunawaan ang mga manggagawa pag-pinag-uusapan ang pagsasamantala ng kapitalista, dito sa barangay kahit litaw na ang pangungurakot at mga paglabag sa mga isinasaad ng LGC ay parang napakahirap pang ipaliwanag sa mga tao, lalo pa at may mga lider ng organisasyong may direktang pakinabang sa tserman, pagkukumpara ni Guia.
Matapos ang init, ulan, putik, panggigipit ng mga punong barangay sa dalawang barangay ay nakaraos din ang BAKAL Project. Ano ba itong ginawa natin, bakit natin pinahirapan ng husto ang mga sarili natin, bakit ito ang pinili nating mga barangay na parehong trapo at brusko ang mga kapitan ng barangay, mas mabuti pa ang martsa sa Mendiola pwede mong isigaw sa lahat ang isyu mo dito hindi, dinadaan mo sa mga debate at pipilitin mong dumating sa pagkakasundo na hindi kailangang magbotohan, haaaay ano ba yan, parte ba ito ng initiation rites ng BAKAL, malakas ang boses ni Guia na parang sinasabi niya na ang kanyang assessment sa katatapos na proseso ng BDP, habang nasa byahe at papunta naman ang grupo sa Ciudad Christia upang isagawa ang proseso ng pagpa-package sa natapos na BDP. Tawanan ang lahat ng nasa sasakyan at sabay sabay na nagsabing hayyyy sinabi mo pa.
Sa writeshop, aktibo ang lahat kahit dama mo ang pagod at hirap na dinaanan sa halos tigli-limang araw na proseso ng BDP sa dalawang barangay. Kantiyawan pag may pagkakataon, saway ng saway si Guia, walang tigil ang kwentuhan lalo pa pag tungkol sa mga lumahok sa BDP na alam mong tuta ni kapitan at pilit na inaalam kung ano ang nangyayari sa ginagawang proseso pero bandang huli ay matututo sa kahalagahan ng ginagawa at unti-unting makikibahagi sa kanyang mga nalalaman, dito pinakamalakas ang kwento ni Wency na siya naman talagang naasahan ni Guia sa mga gawaing teknikal at sa pakikitungo at pakikipag-ugnayan sa mga kagawad at kilalang lider ng kapitan.
Bago na naman to, sigaw ni Guia kay Ed, masyado palang maraming sangka itong BDP, plano mo, facilitate mo tapos ikaw pa rin ang magsusulat sa natapos ninyong plano…grabe na to ha…bira pa ni Guia. Hindi pa tapos yan, sabi ni Ed, next level na tayo, ibebenta naman natin itong naisulat na sa librong plano ng barangay para maisakatuparan ang mga planong ginawa natin. Pledging session ang tawag sa aktibidad na yun, ikaw pa rin ang mangunguna para tiyakin ang pagdalo ng lahat ng mga lider ng PO na dumalo sa dalawang barangay, mga kagawad na magtataguyod sa ating plano, ako naman ang bahala para imbitahan ang mga taga-city hall, mga NGO, mga pulitiko at mararangal na taong tutulong para maisakatuparan ang ating plano. Ano ayos ba ang ating hatian ng gawain…kaya pa ba, biro ni Ed.
Magarang kasuotan ng isang binibini ang damit ni Guia, pumwesto na siya sa attendance table na nasa bukana ng session hall ng QC, aligaga siya sa pag-aasikaso, o yung mga display natin ikabit na habang wala pa ang karamihan, ang tinutukoy ni Guia ay ang mga kuha sa barangay na siyang laman ng priority projects ng BDP, mga larawan ng sira-sirang kalsada, drainage, basura sa creek, mga posteng walang ilaw, mga datos ng kababaihan, kabataan, kabuhayan sa barangay at marami pang larawan na inilagay nila sa mga cardboards at matiyagang sinulatan ng mga deskripsyon.
Dumating naman si Bong, organisador ni Vice Mayor Herbert ‘Bistek” Bautista at tiniyak niyang darating si Vice, dala niya na rin ang suportang pang-meryenda at ang nahiram na widescreen para sa LCD. Nagpasalamat si Guia at Ed, maya-maya pa napuno na ang bulwagan, naroon lahat ang mga kalahok na lider ng PO, mga kagawad, pati mga natalong kandidato sa barangay ay nagdatingan din at nakikiisa, dumating din lahat ng mga tinukoy na pinuno ng mga departamento ng QC at maging mga representative ng iba’t-ibang opisyal ng lungsod.
Si Ed ang nag-emcee at humamon sa mga opisyal upang tumugon sa mga plano ng barangay, habang abala naman si Guia sa pagtiyak ng lahat ng mga requirements sa pledging.
Hay salamat nakaraos din buntung-hininga ni Guia kay Ed, ang ganda ng sinabi ni vice mayor, nakakataas ng morale , nawala lahat ang pagod ko ng sabihin niyang ang ginagawa nating bayanihan sa kalunsuran ay kapuri-puri at siyang nararapat upang bigyan ng kapangyarihan ang mamamayan, ang haba lang ng speech niya sabi ni Guia.
Kukuwentahin natin lahat ng pledge para makuha ang kantidad at kalidad at ii-endorso natin ito sa mga kapanalig nating opisyal ng barangay upang kanilang aprubahan at itaguyod balik naman ni Ed sa kanya…kaya hindi pa tayo tapos, ang susunod natin ay isusumite itong BDP natin sa Punong Barangay sa tulong ng mga kagawad at lahat ng lider ng PO na pumirma at nakasama natin sa proseso. Ang dulo nito ay ang pagbubuo ng BDC na naroon ang tatlong ihahalal ng mga PO na magrerepresenta, paglilinaw ni Ed kay Guia.
Ano ba yan, wala na bang katapusan yan padabog na biro ni Guia. Ito na ang totoong laban, sabi ni Ed, wala sa paanan ng Mendiola kundi sa loob ng mga barangay hall ang tagisan. Alam nating bastusan na ito at sa malamang ay hindi tatanggapin ni Jesus Dungca ang kapitan ng barangay ng Pasong Putik at ganun din ni Armando Endaya ng Bagong Silangan kung kaya dito pa lang magsisismula ang pagpapakita ng totoong esensya ng bayanihan sa barangay, ang pagtutulungan ng mga PO upang isakatuparan ang pinagpagurang barangay development plan, ano handa ka na ba, hamon ni Ed kay Guia.
Grabeeee na ‘to , mataas ang boses ni Guia habang hawak ang ulo na para bang gustong sabubutan ang sarili. Nagkatotoo na ang pinangangambahan, hindi tinanggap ng dalawang kapitan ang natapos na BDP sa halip ay tila nag-usap ang dalawa na pareho ang naging pamamaraan nila. Inisa-isa ang mga kagawad at pinangakuan ng mga proyekto at badyet para isakatuparan, isinantabi ang mga natapos na BDP. Tama ka nga kuya Ed, ito pa lang ang simula ng laban, talagang mas komplikado sa lokal, dama mo ang mga maniobra at pagpihit ng mga kakampi pag may pera ng gumagalaw. Praktikal ang natututuhan ko dito sabi pa ni Guia, ibang klase ang dating ng BAKAL, talagang kailangan mong i-solido ang mga PO upang magkaroon ng tunay na pagbabago.
Tama ka, sabi ni Ed at pumorma na para mag-lektyur, hindi sa BDP nagtatapos ang partisipasyon sa paggo-gobyerno, ang hamon ay kung paano pakikilusin ang mga PO upang sila mismo ay maisakatuparan ang mga prayoridad sa kanilang buhay at barangay. Sa ganito pa lang makikita ang katatagan ng mga PO kung sila mismo mula sa hanay ng kanilang kasapian ay nagkakaroon ng realidad ang mga plano. Kung sa pamamagitan ng bayanihan ay sama-sama nilang gagawin ang sirang kalsada at drainage,at sa kanila pa ring pagkakaisa ay maitatayo ang kooperatiba upang tumugon sa pangangailangan nila sa kapital. Sa kalagayan natin iyan ang kagyat na hamon, ikonsolida ang lahat ng mga PO upang matibay nating isulong ang pagtatayo ng totoong BDC habang tayo mismo ay nagtutulungan para lutasin ang mga problemang ating napalitaw pero may kasagutan, yun nga lang hindi atin ang kapitan kaya tuloy ang pagpapalakas at pagpapakita na kaya rin nating mamamahala.
Oo nga kuya Ed, ngayon ko napag-uugnay ang labanan sa lokal na mga komunidad ay karugtong ng labanan sa mga pabrika, syudad hanggang sa antas pambansa, susi ang pagkakaisa at pagkilos ng aktibong mamamayan para makamit ang mga pangarap, pagmumuni-muni ni Guia.
Tama ka Guia, alam mo bang habang abala tayo sa kondukta ng BDP ay abala rin kami nila Fatima at iba pang kasama sa paglahok sa City Development Council, at alam mo bang pareho kaming nahalal sa executive committee nito. Sa CDC ay mapag-uusapan sa antas syudad ang mga BDC at ang BDP ng mga barangay. Kaya lang kahit nakakaupo ako sa mga plano kasama ang mga opisyal ng lokal na pamahalaan pakiramdam ko ay hindi sapat ang pangil ng CDC para mapag-usapan ang hindi pagpapatupad ng punong barangay sa BDP na PO-NGO initiated. Sa tingin ko pa rin ang CDC ng QC, bagama’t abante na sa ibang syudad dito sa NCR ay palamuti pa rin sa mga konseho, una para tumugon sa sinasabi ng LGC at ikalawa ay para rin makontrol ang kilos ng mga PO-NGO na nasa loob ng CDC. Marami pa rin kasi na ang mga aktibo sa loob ng CDC ay mga tradisyunal na organisasyon. Kailangan pa nating ikampanya sa ating mga pinamumunuan at impluwensyadong organisasyong masa na aktibong lumahok sa prosesong ito ng CDC para makamit natin ang totoong mapanlahok na paggo-gobyerno, yan naman ang laban natin sa antas syudad.
Sa totoo lang dugtong pa ni Ed, kasama ang CPE sa pangunguna para maisabatas ang Participation, Accountability and Transparency bill dito sa QC. Sa pamamagitan ng ordinansang ito pag naaprubahan, magkakaroon ng ngipin ang CDC, ang nakaupong Local sectoral representative ay may say sa mga plano ng QC at pati sa allocation ng budget. Kaya hindi tayo dapat tumigil sa pakikilahok sa lokal na pamamahala, maaaring sa ngayon ay hindi pa natin maipatupad ang ating plano pero ang isang positibo ay may pagtugon ang mga punong barangay sa Pasong Putik at Bagong Silangan, kahit hindi nila aminin ang mga proyektong kanilang ginagawa ay laman ng ating BDP, gaya ng pagdadagdag ng ilaw sa mga poste, pagtatalaga ng mga tanod sa mga sulok na lugar, aktibong pagtugon sa reklamo ng mamamayan at iba pa, sabad ni Wency sa kuwentuhan. Ang kagandahan pa ng pakikilahok natin sa antas syudad ay nagkakaroon din presyur mula sa ibabaw, ito yung tinatawag na bibingka strategy ng mga magsasaka na lumalaban para sa reporma sa lupa, may gamit din sa atin, ang apoy sa ilalim at apoy sa ibabaw para maluto ng ayos ang inihanda nating plano. O ano laban ka pa, ano ngayon ang masasabi mo, wala bang bago sa mga natutuhan mo. Pagsusuma ni Ed.
Bigtime kuya Ed, simple pero rock ang BAKAL, ang daming nadagdag sa kaalaman ko, panalo, iba ito, hindi mo lang naimumulat ang kababaihan sa kanilang karapatan, mas higit pa kapag aktibo silang kalahok sa pagg-gobyerno. Mas higit ko pang mapaghuhusay ang gawain ko sa APL – Women, mas lumawak ang nalaman ko sa kahalagahan ng pag-uugnayan ng laban sa mga barangay sa anyo ng bayanihan para sa barangay development planning. Para mapagsama-sama ang iba’t-ibang PO sa komunidad anuman ang kanilang isinusulong na adbokasiya ay lagi ng kabahagi ang interes ng tao sa barangayan. Maraming salamat kuya Ed, tuloy-tuloy ang laban natin sa Task Force BDP, titiyakin ko na makuha ang pinakamaraming suporta sa lahat ng PO para matiyak na pakinggan tayo ng mga tserman, maipakita sa kanilang hindi tayo kalaban bagkus ay iisa sa layuning isulong at tugunan ang interes ng mga naninirahan sa barangay. Maraming salamat talaga, hanggang sa susunod na pulong ng TF-BDP. Kita-kits sabay babay na si Guia at mga kasama.